على اكبر نفيسى ( ناظم الأطبا )

2336

فرهنگ نفيسى ( فارسى )

دنيا . يق : الدنيا عرض حاضر ياكل منها البر و الفاجر . و مال - اندك باشد و يا بسيار - . و متاع و رخت . و غنيمت . و لشكر . و آز و طمع . و هر چيز كه پيوسته و دائم نباشد . ج : اعراض . و هر چيز كه بغفلت رسد و بىآهنگ به هوا و عشق كسى در آويخته شود . يق : علقتها عرضا تعليقا ( مجهولا ) : غفلة به من رسيد پس بدون آهنگ و قصد عاشق آن شدم . و اصابه سهم عرض : تير را به ديگرى انداخته بود بوى رسيد بدون قصد و عمد . و كذا حجر عرض . عرض ( araz ) م . ع . عرض الشاة عرضا ( از باب سمع ) : بس فربه شد گوسپند و پرگوشت گرديد از بسيارى خوردن گياه . و عرض له كذا : پيدا و آشكار گرديد او را . و عرضت له الغول : نمايان گرديد او را غول و پيش آمد . و عرضت الناقة : رسيد آن ماده شتر را شكستگى و آفتى . عرض ( araz ) ا . پ . - مأخوذ از تازى - هر چيزى كه ثابت و قائم نباشد . و هر چيز عارضى . و هر چيز كه بسبب چيز ديگر عارض گردد مانند رنج و بيمارى كه بسبب بيمارى ديگر بروز كند مانند صداع بسبب تب . و باصطلاح منطق : ناگوهر و هر چيز كه قائم به چيز ديگر بود ضد جوهر مانند رنگ كه قائم بجامه است مثلا پس رنگ عرض بود و جامه جوهر . عرض ( araz ) و ( arz ) و ( erz ) ا . ع . لشكر . عرض ( eraz ) م . ع . عرض عرضا و عراضة . مر . عراضة . عرض ( oroz ) ا . ع . كرانه و ناحيه و جانب . و گوشهء چشم . و نظر اليه من عرض : نگريست بوى از گوشهء چشم . عرضا ( arzan ) م ف . پ . - مأخوذ از تازى - از پهنا و از پهنى . عرضا ( arazan ) م ف . پ - مأخوذ از تازى - اتفاقا و بطور ناگهانى و غفلة و بدون عمد . عرضان ( erz n ) و ( orz n ) ع . ج . عريض . عرض بيگى ( arz - beygi ) ا . پ . كسى كه عرايض و حوايج مردم را بعرض پادشاه رساند . عرضة ( orzat ) ا و ص . ع . آهنگ . و قوت . و همت . و بندى در كشتى گيرى . يق : له عرضة يصرع به الناس : بندى بلد است كه مردم را بر زمين مىزند . و هو عرضة له : او حريف است مر او را . و هو عرضة لذاك : او تواناى بر او مىباشد و بجز خودش كى متعرض وى نمىگردد . و فلانة عرضة للزوج : فلان زن قوى و تواناى بر شوهر است و مسلط بر وى مىباشد . و ناقة عرضة للحجارة : ماده شتر مسلط بر رفتن در زمين سنگلاخ . و هو عرضة للناس : مردم پيوسته بدگوئى او را مىكنند . و جعلته عرضة لكذا : آماده و بر پا كردم آن را براى چنين كارى . و منه قوله تعالى : لا تَجْعَلُوا اللَّهَ عُرْضَةً لِأَيْمانِكُمْ . عرضة ( erzat ) ا . ع . زنى كه بباطل و ناچيز مردم را فريبد . عرضدار ( arz - d r ) ص . پ . عريض و پهنادار و فراخ . عرضدار ( arz - d r ) ا . پ . سان لشكر . و عارضه و هر چيز اتفاقى و ناگهانى مانند بيمارى . عرض داشت ( arz - d ct ) ا . پ . خطابى كه شاهزادگان و امرا بپادشاه نويسند و عريضه . عرضگاه ( arz - g h ) ا . پ . فراهم آمد نگاه دشمن . عرضنات ( erazn t ) ص . ع . ج . عرضنة . عرضنة ( eraznat ) ص . ع . ناقة عرضنة : ماده شتر يك رويه روندهء بنشاط . ج : عرضنات . عرضنة ( eraznat ) ا . ع . هو يمشىء العرضنة : او بنشاط سركشى مىكند در رفتار . و نظر اليه عرضنة : بگوشهء چشم نگريست بسوى او . عرضنى ( erazn ) ا . ع . سركشى . و هو يمشى العرضنى : در رفتار آن از نشاط سركشى و اعتراض است . و نظر اليه عرضنى : بدنبال چشم نگريست آن را . عرضه ( arze ) ا . پ . - مأخوذ از تازى - عرض . و هديه . و بيان . و سان . و پيشداشت . و نمايش و ارائه . و بازديد . و اظهار . عرضه ( orze ) ا . پ . - مأخوذ از تازى - قوت و قدرت و لياقت و شخصيت و تسلط . و باعرضه : داراى تسلط و تشخص . و بىعرضه : بىتشخص و زبون و پست و فرومايه . و عرضه داشتن : لياقت داشتن و سزاوار بودن . عرضه داشت ( arze - d ct ) ا . پ . تظلم و درخواست از روى عجز و فروتنى . عرضه گاه ( arze - g h ) ا . پ . عرضگاه و فراهم آمد نگاه دشمن . عرضى ( arz ) ا . ع . يك نوع جامه‌اى . و آن چيز كه در خانه موجب آسايش باشد مانند آبريز . عرضى ( arzi ) ا . پ . - مأخوذ از تازى - عرضه داشت و تذكار و اظهار عاجزانه . عرضى ( erezz ) ا . ع . شادمانى . عرضى ( orziyy ) ا . ع . شترى كه بيك طرف تكيه كرده باشد بواسطهء شكستگى .